III.
O COMERCIO GALEGO NO 2010
1.
CAMBIOS NO SECTOR COMERCIAL
Os vectores que definen os intensos cambios que se veñen producindo no sistema
económico, desenvolven sobre o sector comercial os seus efectos máis
profundos. O papel do comercio como vehículo de posta en contacto entre os
productores e os consumidores fixo que se vexa afectado tanto polos cambios
acontecidos nas formas de organización da actividade económica, coma polas
novas tendencias sociais, todo isto nun marco influído polas transformacións
urbanas e territoriais de repercusións fundamentais sobre o desenvolvemento da
actividade comercial. A velocidade e combinación múltiple dos cambios nas
dimensións mencionadas: económica, social e espacial, van debuxar o escenario
da situación do comercio no futuro, e deben ser tomadas como referencia
imprescindible á hora de definir unha estratexia que garanta o desenvolvemento
do sector en Galicia. Con isto débese favorecer o cumprimento das funcións
clave que desenvolve o comercio, que se poden resumir en catro grandes bloques:
•
En primeiro lugar, unha actividade económica, protagonista no sistema integrado
que forma unha economía, cun papel que afecta ó desenvolvemento do resto das
ramas de actividade que a compoñen.
•
En segundo lugar, a actividade comercial, pola súa condición de servicio
intensivo en factor traballo, e necesario para o desenvolvemento do resto do
sistema productivo, presenta unha alta contribución á xeración de VAB16, pero
sobre todo á creación de emprego17.
•
En terceiro lugar, o comercio desempeña un papel de abastecedor de bens básicos
para a vida humana, que require un correcto desenvolvemento sobre o territorio,
para garantir o acceso da poboación ós bens de primeira necesidade.
•
Por último, o comercio veu cumprindo unha función estructurante do
desenvolvemento urbano, que nos últimos anos cobrou unha importancia crecente,
a medida que se produciu un retroceso do pequeno comercio polo miúdo, de centro
cidade, fronte ó comercio de gran superficie, localizado na periferia urbana.
Na actualidade, o comercio cobra unha importancia crecente como instrumento
revitalizador de áreas urbanas en declive.
O desenvolvemento destas funcións verase afectado polos cambios que se están
producindo, de repercusións aínda incertas, que están provocando unha
profunda transformación na estructura comercial18, e polos cambios
que están por vir, asociados
ó
“desembarco” das TIC, e do seu resultado máis directo: o comercio electrónico.
Será bo facer un breve repaso das principais tendencias que se están
desenvolvendo no campo dos procesos e a organización económica, os cambios
sociais, e as transformacións espaciais, con repercusións sobre a actividade
comercial, como punto de partida para entender a dirección dos acontecementos,
e basear unha estratexia para o correcto desenvolvemento do comercio galego.
1.a. Cambios
económicos con repercusións sobre o sector comercial
a)
O comercio non está a ser alleo ó proceso de globalización económica,
definido na primeira parte do presente documento, en que a escala productiva se
erixe en elemento determinante para afrontar, en condicións de éxito, o reto
competitivo. O resultado; unha intensificación da competencia, que traspasa as barreiras nacionais,
e un proceso de concentración empresarial para facerlle fronte19, con profundas
transformacións na estructura do sector. A traxectoria deste proceso vén
consolidando un modelo con dous polos de organización comercial; as grandes
cadeas de distribución, que basean a súa competencia na súa capacidade para
xerar economías de escala na negociación con provedores e así ofrecer
productos a baixo prezo, e ofrecer facilidades de acceso ós seus
establecementos situados en zonas de periferia, que brindan complementos con
actividades de ocio e restauración, como centros comerciais principalmente; e o
pequeno comercio polo miúdo, que fundamenta o seu éxito competitivo
na calidade do servicio, a proximidade e o trato directo co cliente. Este patrón
está condicionado pola distinta velocidade e propensión ó cambio que
presentaron as cadeas de distribución e o pequeno comercio, caracterizado por
unha importante distancia.
b)
A transformación comercial asociada á competencia global das grandes cadeas de
distribución, e a aparición de novas formas comerciais (hipermercados, centros
comerciais, parques comerciais, superdescontos, “cash and carry”, outlets),
introduciron unha dinámica de competencia á que en gran medida non se adaptou
o pequeno comercio, provocando un proceso de selección natural. Todo isto
derivou no peche de comercios tradicionais, proceso que se produciu con especial
virulencia nos cascos históricos, en declive comercial. En xeral, adoita
falarse nestes casos dunha falta de adaptación do pequeno comercio, afectado
por problemas estructurais vinculados ó seu tamaño, pola estructura da súa
propiedade e polos niveis de profesionalidade-formación dos seus xestores.
Na última década apréciase un espertar do pequeno comercio, da man de
elementos dinamizadores, como a extensión das franquicias e a utilización de fórmulas
de cooperación, fronte ó mero cooperativismo. Nesta liña, comezáronse a poñer
en marcha proxectos -centrais de compra, centros comerciais abertos- que veñen
a compensar a dificultade de acceso a economías de escala por parte do pequeno
comercio, como vía para competir coas vantaxes desenvolvidas polas grandes
superficies.
c)
Un dos elementos transformadores das formas de organización empresarial e
comercialización, de aínda incipiente desenvolvemento en Europa, caracterízase
pola introducción das TIC. O intenso desenvolvemento vivido en EE.UU.
por este fenómeno serve para marcar as liñas que marcarán a súa chegada e
extensión en Europa, sendo conscientes das diferencias culturais e de hábitos
de compra, que aínda diferencian a organización comercial de ámbalas dúas áreas
económicas.
Necesaria aclaración esixe o feito de que o uso das TIC non se limita ó
comercio electrónico, senón que vai moito máis alá. O potencial das TIC para
favorecer o desenvolvemento empresarial reside na súa capacidade de reducir os
custos de transacción dunha empresa co exterior, e en facilitar unha xestión
integrada da mesma. Os custos de transacción redúcense, porque se automatizan
nun marco de maior información, o que redunda en gañancia de eficiencia por
parte da unidade empresarial. Este aspecto, no caso do pequeno comercio polo miúdo,
é especialmente importante porque pode servir para alcanzar economías de
escala en prezo que de forma individual non alcanzaría20. A pesar disto, neste
momento se vén producindo un importante “gap” entre o seu uso por parte das
grandes cadeas comerciais e a súa extensión no pequeno comercio.
1.b. Cambios
sociais con repercusións sobre o sector comercial21
a) Envellecemento da poboación, cunha caída pronunciada da natalidade e fecundidade de maior intensidade á experimentada pola mortalidade, o que xerou un crecemento natural negativo no caso de Galicia e unha tendencia á inversión da pirámide de poboación. Todo isto únese a unha polarización que rompe o equilibrio territorial da poboación, baixo fórmulas de distribución demográfica, nas que conviven nunha mesma área metropolitana municipios seriamente envellecidos e núcleos con predominio de poboación nova. As tendencias apuntadas aliméntanse de modificacións nos fogares coa súa segmentación e conseguinte reducción do tamaño medio do fogar, que xeraron unha elevación no número de unidades de consumo.
b)
Incremento da mobilidade, derivada
dun incremento das distancias traballo-vivenda e un aumento vertixinoso do
parque de vehículos que é absorbido por infraestructuras de maior capacidade.
Este proceso incrementa o mercado potencial dos establecementos comerciais,
favorecéndose especialmente os localizados nos nós de transporte, pero xerando
efectos de discriminación respecto ós colectivos que non dispoñen ou non
poden empregar os sistemas de transporte individual.
A concentración da oferta cerca dos mercados de demanda xerou procesos de
conxestión nas áreas centrais e os accesos ós Centros Urbanos das grandes
cidades, fortalecendo unha tendencia centrífuga, primeiro dos usos residenciais,
e logo, das novas implantacións comerciais e enclaves de actividade económica,
como se pon de manifesto no libro Planeamento e Comercio.
c)
Migración dos fogares do centro cidade
á periferia metropolitana. Proceso que se vén desenvolvendo nas principais
cidades galegas e que se nutre de dous factores principais que alimentan a
xeración de distintas tipoloxías de núcleos urbanos ó redor das grandes
cidades.
.
Presencia
dun conxunto de poboación, na súa maioría nova, con escasos recursos económicos,
demandantes dun primeiro emprego, que busca vivenda nos municipios máis
afastados da periferia metropolitana, polos menores prezos do solo.
.
Grupos de poboación de idade media, que accederon xa a unha primeira
vivenda (polo que teñen capacidade de capitalizala), e que buscan unha mellora
residencial nun contorno suburbano de menor densidade e mellores condicións
ambientais.
d)
Elevación da renda familiar dispoñible,
e modificación na cesta da compra cun crecemento na participación dos bens de
maior elasticidade renda (equipamento persoal e o fogar).
e)
Aumento da dispoñibilidade de
tempo libre, e xurdimento dunha maior cultura asociada ó seu goce, no que
se combinan con actividades diarias como a compra de productos comercializables.
Como resultado desénvolvense novas tipoloxías comerciais que responden a estes
procesos (centros comerciais, parques comerciais).
f)
Maior selectividade na compra, derivada dunha mellora no nivel cultural da
poboación, un proceso de aprendizaxe e maduración na compra e unha maior
competencia entre a oferta que favorece os dereitos dos consumidores.
1.c.
Transformacións urbanas e territoriais
a)
Incremento da competencia entre as cidades e rexións para atraer investimentos e
emprego, impulsado polo proceso de globalización. Neste novo contexto, as
cidades non só cumpren o papel de localización das actividades, senón que
tenden a funcionar como nós de articulación dos mercados. As conexións de
transporte, e as TIC, tenden a cobrar unha importancia estratéxica, ó abrir
novas posibilidades de integración territorial.
b)
Crecente capacidade de adaptación ós
cambios na demanda gracias a desenvolvementos tecnolóxicos e organizativos.
A rapidez nos cambios na demanda impulsou a introducción de sistemas de
producción flexible acompañados de cambios de organización que provocaron a
externalización de actividades de servicios, principalmente de servicios,
elevando a mobilidade da actividade económica.
c)
Procesos de conxestión e declive nas áreas
urbanas, xerando dúas problemáticas parellas de difícil solución que
afectan ó “corazón” comercial e de vida urbana da cidade. Por un lado, a
saturación e conxestión dos centros urbanos máis terciarizados con problemas
de compatibilización cos usos residenciais. Por outra parte, a saída de
poboación de maior nivel de renda das zonas de deterioro urbanístico creando
bolsas de marxinación que substitúen á poboación saínte.
2. CARACTERÍSTICAS DO SECTOR COMERCIAL GALEGO
Galicia non foi allea ós cambios na estructura e ás formas comerciais,
acontecidos en Europa e en España, se ben o seu desenvolvemento produciuse moi
condicionado polo modelo territorial, e o sistema de distribución da poboación
galega. Neste sentido, pode falarse dun desembarco das grandes superficies
comerciais nas zonas de periferia das grandes cidades galegas, lugar de crecente
concentración da poboación, paralelo ó mantemento dun sistema de
abastecemento comercial tradicional nas zonas do interior que viven un proceso
de envellecemento e perda de habitantes. Esta situación xerou un sistema dual,
caracterizado por unha intensa dotación comercial nas zonas urbanas e nas súas
extensións periurbanas, onde convive a gran superficie cun pequeno comercio de
centro cidade, situación xeradora de problemas de competencia,
A pesar da dualidade reflectida en sistemas comerciais distintos, e estructuras
e mercados disímiles, descóbrese unha problemática común, reflectida nun
conxunto de características da oferta comercial, sobre o que debería dirixirse
toda estratexia de mellora do sector comercial galego. Ditas características
afectan á capacidade de asumir en medio prazo as transformacións derivadas das
repercusións do novo marco de competencia, e dos cambios impostos polo uso das
TIC e as súas consecuencias respecto ás relacións espacio-tempo, polo que está
en xogo o futuro do sector como xerador de renda e emprego.
2.a. Trazos determinantes da oferta
comercial
A oferta comercial galega experimentou unha intensa transformación nas dúas últimas
décadas, protagonizada polo desenvolvemento de novas tipoloxías comerciais,
que introduciron alternativas nas fórmulas de xestión e organización, acompañado
por transformacións na distribución espacial da actividade comercial, propias
das configuracións metropolitanas das súas principais cidades. A chegada das
grandes superficies comerciais nas súas distintas tipoloxías, —unha primeira
xeración marcada polo hipermercado e unha
segunda polo centro comercial—, situadas nas grandes áreas urbanas introduciu
un elemento de competencia e necesidade de adaptación con importantes efectos
sobre o pequeno comercio polo miúdo de estructura familiar. Como resultado,
produciuse un intenso proceso de peche de comercios tradicionais, contemporáneo
a unha incipiente renovación do comercio de centro cidade, aínda sen
finalizar, marcada pola chegada das franquicias, e as cadeas de tendas
especializadas, e apoiada pola presencia de marcas propias, especialmente na
rama da confección téxtil.
Estes cambios, sen embargo, non foron capaces de modificar un sector comercial,
que hoxe segue a estar marcado pola presencia de tendas tradicionais, de xestión
familiar, de elevado grao de antigüidade, e con escasa introducción de
sistemas informáticos de xestión e pago. Dita situación é coherente en
moitos casos coa maioritaria presencia dun consumidor cun perfil de elevada
idade, baixo nivel de formación, para o que a confianza, a proximidade e o coñecemento
do comerciante son determinantes á hora de realizar a súa compra. Trátase de
situacións sostibles a curto, que non a longo prazo, na medida en que se vaian
impoñendo novos hábitos de compra, propios de estructuras sociais de maior
nivel de educación e renda.
Os problemas estructurais propios do sector comercial polo miúdo en toda España,
desenvolvidos nalgúns casos con maior intensidade no caso galego, enfróntanse
en Galicia coa escasa propensión á cooperación, para superar os problemas de
escala do pequeno comercio. a importancia do tamaño para alcanzar prezos
competitivos na negociación cos provedores, a consolidación dunha imaxe de
marca con capacidade de fidelización de
Nesta mesma liña, unha das características do comercio polo miúdo galego, que
se identifica como unha debilidade estructural, é o baixo nivel de formación
dos xestores comerciais. A inexistencia dun sistema de formación propio do
sector comercio, a escasa especificidade de coñecementos para a posta en marcha
dun negocio comercial (o que o erixiu como o principal “sector refuxio” en
momentos de crise ou transformación estructural), e os reducidos incentivos á
formación continua, e mesmo a súa imposibilidade ó coincidiren os horarios
dos cursos co desenvolvemento da actividade comercial, xeraron unha situación
de baixo nivel de formación do comerciante, que representa o seu principal
lastre de cara ó futuro. A formación condiciona a capacidade de adaptación
fronte ós cambios na organización que se están producindo, sendo un dos
elementos clave a fomentar de cara ó futuro.
Dende unha perspectiva espacial, a oferta comercial estructúrase ó redor das
maiores concentracións demográficas e de economías máis dinámicas -as cinco
capitais administrativas,
e as grandes cidades do eixo Atlántico—, onde se concentraron as novas
tipoloxías comerciais, mentres que gran parte da Galicia interior permanece “virxe”,
fronte ós novos desenvolvementos comerciais, prevalecendo unha modalidade de
comercio rural. A capacidade de articulación das relacións comerciais, neste
sentido, encóntrase limitada pola escasa presencia de centros loxísticos de
alta capacidade, piar fundamental de cara ó futuro, tanto para garantir a
chegada e xestión dos productos comercializables, coma para servir de malla
sobre a que estender o desenvolvemento do comercio electrónico. Non esquezamos
que o piar principal do comercio electrónico, superados os problemas informáticos
de interconexión entre as empresas e destas cos consumidores, é dispoñer
dunha rede de centros loxísticos e de transporte, capaz de garantir que chega o
producto nos prazos e coa calidade ofrecida.
Igualmente outra característica da oferta comercial en Galicia está na súa
escasa utilización como obxectivo, á vez que como instrumento, de política
urbanística. A intensa relación que existe entre o planeamento e as ordenanzas
municipais no desenvolvemento comercial, e na capacidade deste para actuar de
dinamizador e revitalizador de áreas en declive, foi escasamente empregado ata
o momento. Só nos últimos anos, e concentrándose nas capitais galegas,
realizouse un esforzo por parte dos órganos municipais para favorecer o
contorno do desenvolvemento comercial, a través do seu regulamento no
planeamento e a definición de estándares comerciais e actuacións urbanísticas.
Neste ámbito son destacables as iniciativas de facer peoniles zonas comerciais,
e deseño de figuras de microurbanismo, dirixidas a mellorar a calidade do
contorno para favorecer o acceso e a calidade do comercio polo miúdo de
proximidade en centro cidade.
2.b. Trazos
determinantes da demanda comercial
A tendencia da demanda comercial en Galicia vén marcada polos procesos demográficos
que se veñen producindo nos últimos anos, e que teñen visos de manterse no
futuro, con importantes repercusións sobre o comercio. O primeiro deles é a
reducción da poboación galega, paralela a un proceso de envellecemento e
crecemento vexetativo negativo, que non se viu compensado polos movementos
migratorios. Durante a última década produciuse un saldo migratorio positivo,
protagonizado principalmente por inmigrantes galegos de idade avanzada que
volven á súa terra, en contraste co perfil da poboación emigrante,
pertencente a grupos de menor idade e maior nivel de estudios, situacións que
afectarán á dotación futura de capital humano da rexión. En efecto, Galicia
enfróntase a un dos maiores problemas para a sostibilidade do seu sistema económico,
e o seu modelo territorial, como é a caída da poboación e a súa desigual
distribución territorial. Así, durante o período comprendido entre o último
censo de poboación de 1991 e o último padrón de 1998, a poboación reduciuse
nun 0,3%. As previsións realizadas polo Instituto Nacional de Estatística
O mantemento deste proceso, coas implicacións sobre a caída da demanda
comercial, fundaméntase nun envellecemento da poboación, e un saldo migratorio
negativo, que afecta excesivamente ás zonas do interior, poñendo en perigo a
supervivencia dun elevado número de locais comerciais.
Os cambios
cuantitativos e a súa distinta implicación espacial virán acompañados por
cambios cualitativos. O crecemento económico experimentado por Galicia nos últimos
cinco anos, e o previsible mantemento no futuro sobre a base dunha 
3. UNHA ESTRATEXIA PARA O FORTALECEMENTO DO SECTOR COMERCIAL EN GALICIA
A situación do comercio galego, e os cambios que se veñen producindo na
demanda, que teñen visos de profundarse no futuro, debuxan un escenario no que
é necesario impulsar medidas dende a perspectiva da oferta, para garantir o
desenvolvemento da actividade comercial de xeito equilibrado territorialmente, e
a competencia entre o pequeno comercio de proximidade e as grandes superficies
comerciais. Para isto, os principais esforzos deben realizarse en tres
liñas mestras; mellorar a capacidade loxística, fomentar a transformación
dirixida a fortalecer a capacidade competitiva do pequeno comercio polo miúdo,
e ordenar a implantación de equipamentos comerciais.
A análise das debilidades do comercio galego, e das oportunidades derivadas das
tendencias do contorno, pon de manifesto a necesidade de manter o compromiso de
incremento e mellora das comunicacións terrestres como medio para seguir
avanzando na articulación interna do país, e de aproveitar a capacidade do
sistema portuario galego, e o potencial do mercado portugués. Non obstante,
dito esforzo ha de complementarse coa dotación de centros loxísticos de alta
capacidade, provistos de sistemas automatizados que actúen de nodo de extensión
do sistema comercial cara ó interior, e permitan alcanzar sistemas de ECR (resposta
eficaz ó consumidor), a través dun subministro rápido. Mellora da rede de
transporte e dotación de centros loxísticos han de sentar as bases para o
funcionamento do comercio por xunto e para garantir o subministro cara ó
comercio polo miúdo, e o desenvolvemento de externalidades positivas sobre o
conxunto do sistema económico galego, a través de relacións cos fabricantes
directos. A súa consecución incorporará á súa vez un elemento adicional e
principal ó desenvolvemento do comercio electrónico.
O segundo, e quizais máis importante, céntrase en deseñar un conxunto de
actuacións sobre varias frontes da oferta comercial, de forma que a súa
combinación permita mellorar a posición competitiva do pequeno comercio
tradicional, hoxe en día o que maiores problemas estructurais presenta e, sobre
todo, o que con maiores rixideces se enfronta ós retos impostos polo novo
escenario. A estratexia a implementar debe sosterse sobre un conxunto de eixes
que na súa gran maioría xa estaban recollidos, de forma xenérica, na Lei de
Ordenación do Comercio polo Miúdo de Galicia, no seu artigo 43.
1. Fomentar a extensión do uso das TIC,
como elemento determinante das estratexias de modernización do sector
comercial. A súa situación no primeiro lugar da batería de accións a
implementar, responde ós distintos papeis que pode desenvolver, 
superando gran
parte dos pasivos que hoxe caracterizan ó pequeno comercio polo miúdo.
a)
Os novos sistemas de xestión comercial constrúense sobre a base de programas
informáticos, que a través de procedementos sinxelos, permiten desenvolver os
labores de xestión de stocks, pedidos, facturación, contabilidade, fiscalidade
e persoal.
b)
As TIC permiten o acceso á información de forma rápida sobre tendencias nos hábitos
de consumo, novidades tecnolóxicas, programas de axudas, ou cambios
lexislativos, superando as asimetrías na información, propias do tamaño dos
establecementos comerciais tradicionais.
c)
Trátase dun instrumento de interrelación empresarial indispensable perante
estratexias de cooperación entre empresas, de cara a mellorar a eficacia nas súas
relacións comerciais (B2B), ou mesmo nas relacións destas cos consumidores
(B2C), ou a Administración; é o que se deu en chamar comercio electrónico.
d)
Pode consolidarse como un sistema de penetración de métodos de formación
continua, evitando os problemas de dificultades de acceso ás iniciativas de
formación por coincidir co horario laboral.
2. Aposta decidida pola mellora da formación específica nos ámbitos da xestión comercial, como estratexia indirecta de modernización e dinamización do sector. Un empresariado máis formado é máis propenso ó cambio pola vía do investimento, e a adaptación ás novas “traxectorias” de éxito comercial. As actuacións en materia de formación deben igualmente adaptarse ós novos patróns tecnolóxicos, e superar vellos problemas. Neste sentido, é fundamental avanzar en dúas vías; por un lado, superar a falta de resposta do empresariado, a través da difusión de cursos a distancia empregando as TIC, con sistemas de titoría e asesoramento, como xa se vén facendo no mundo do ensino universitario22; e por outro, a adaptación dos cursos ás necesidades do sector, para o cal antes do seu deseño se debería dispoñer dun diagnóstico de necesidades específicas do comercio tradicional galego. Encontrámonos ante a posibilidade de aproveitar un momento fundamental para fomentar os programas de formación, e introducir outras materias nos requirimentos dos comerciantes, ante a súa necesaria adaptación ó emprego do euro no ano 2001, de cara á súa definitiva introducción física nos tres primeiros meses do ano 2002.
3.
Fomento da cooperación fronte ó asociacionismo, o que supón introducir
elementos adicionais no esquema actual. En xeral, as asociacións de
comerciantes erixíronse como grupos de presión con actividades que, na maior
parte dos casos, se limitaron ó deseño de actividades formativas. A velocidade
dos cambios, e a crecente importancia e necesidade de adaptación xa xustificada,
require dar un paso máis cara a estratexias de cooperación en elementos que
para a pequena empresa supoñen un custo inabordable, e que veñen sendo
desenvolvidos de forma intensa polas grandes superficies comerciais, como
capacidades sobre as que basear o seu éxito competitivo. Trátase
principalmente da capacidade de alcanzar vantaxes de prezos con provedores a
través da realización de elevados volumes de compra, o desenvolvemento de
marcas propias, a realización de actuacións de mercadotecnia ou publicidade, a
posta en marcha de sistemas de fidelización e control de calidade, etc.
Fronte a estas actuacións o comercio polo miúdo ha de responder a través de
mecanismos de cooperación activos -central de compras, centro comercial aberto,
tarxetas de compra propias con monedeiro electrónico en colaboración con
institucións financeiras- que ata o momento tiveron escaso desenvolvemento.
Nesta liña, e como vía para fomentar os procesos de cooperación, deberíase
vincular o sistema público de axudas ó desenvolvemento de proxectos, en que
participen varias empresas comerciais, ademais de fortalecerse as canles de
asesoramento provistas polas Cámaras de Comercio e a Xunta.
4.
Potenciación da relación entre comercio e turismo. A situación actual do
turismo galego e as posibilidades do seu crecemento sobre a base dun sistema
multiproducto, abre a porta ó desenvolvemento dun comercio especializado en
productos propios de Galicia, que sirva como complemento á viaxe turística, á
vez que como fonte de ingresos para o mantemento de productos autóctonos,
producidos baixo fórmulas e sistemas artesanais. Este tipo de comercio
desenvolveuse de forma inercial, empregando métodos de venda tradicionais,
baixo localizacións de estrada, que require unha transformación cara a patróns
de calidade do producto, empregando a imaxe de marca de “Galicia Calidade”,
e as denominacións de orixe dos productos galegos. Na mesma liña, deberían
utilizarse os aloxamentos turísticos especializados, en especial nos productos
de maior nivel de renda asociado, como vías de penetración e promoción dos
productos galegos comerciados.
O terceiro dos eixes propostos céntrase na introducción de racionalidade na
planificación dos equipamentos comerciais, de forma que sirvan como instrumento
de “facer cidade”, e de eixes de revitalización de áreas en declive, o que
garantirá a súa supervivencia. En xeral, un dos principais problemas do
comercio é a falta de tratamento adecuado por parte dos plans xerais de
ordenación urbana (PGOU), o que favorece un desenvolvemento desordenado e pouco
relacionado cos mercados potenciais impostos polas condicións demográficas. Así,
a localización de grandes superficies está “controlada”, pola necesidade
de contar, ademais da preceptiva cualificación do solo municipal e os permisos
municipais correspondentes, coa chamada “segunda licencia”, outorgada sobre
a base dunha análise técnica pola Consellería de Industria e Comercio da
Xunta de Galicia. No pequeno comercio conviven situacións de falta de ordenación
no planeamento dos usos comerciais, tratándoos xeralmente como terciarios, coa
inadecuación das ordenanzas municipais para o seu correcto desenvolvemento.
A superación desta problemática, que se produce naqueles municipios de maior
tamaño, require un tratamento propio do comercio nos PGOU, baseado nun diagnóstico
realista de oferta e demanda comercial, por tipoloxías, que permita planificar
os desenvolvementos comerciais e as actuacións necesarias para potenciar o
comercio polo miúdo.
Este problema non se produce no chamado comercio rural, de grande importancia,
en Galicia. Neste caso tampouco os problemas de competencia polas grandes
superficies se desenvolven coa mesma magnitude, ó quedar fóra da isócrona
actuación destas, e primar a proximidade na compra como característica da
demanda. Non obstante, a súa competitividade e supervivencia fronte ás
rixideces impostas pola escasa diversidade da oferta, os altos prezos e os
tradicionais sistemas de xestión, pasan por un sistema de axudas de modernización
dos seus negocios, a extensión das medidas de formación propostas e unha maior
proximidade ós centros loxísticos.
16
Segundo datos de Eurostat a achega ó PIB da UE do comercio elévase ó 13%.
17
Segundo o Libro Blanco do Comercio da Comisión Europea, o comercio é a segunda
actividade de maior creación de emprego en Europa (21,5 millóns de empregos,
un 16% do total da UE), xerando novos postos de traballo de forma continua onde
outros sectores non o lograron.
18
A propia Lei do Comercio de Galicia (Lei de comercio interior de 20-7-98) recoñece
como elemento xustificativo da súa existencia na exposición de motivos a
presencia dunha “modificación substancial na nosa tradicional estructura
comercial”.
19
Un exemplo paradigmático deste proceso é a recente fusión de dúas das
principais empresas de distribución comercial europeas -Carrefour e Promodes—,
o que en España abriu a porta a especulacións sobre os problemas de
competencia que poden xerar sobre o comercio polo miúdo, en especial nalgunhas
zonas de España de intensa implantación.
20
Na actualidade encóntranse en funcionamento numerosas páxinas de internet de
acumulación de compradores para alcanzar vantaxes na negociación de prezos con
provedores.
21
Ver Comercio e Planeamento Urbano (1998)
22
A Universitat Ouberta de Catalunya é un bo exemplo da utilización e
desenvolvemento de sistemas de formación a través da rede.