I. INTRODUCCIÓN: DESCRICIÓN DA SITUACIÓN ACTUAL

    A mesa do RELATORIO SOBRE TRABALLO E PROTECCIÓN SOCIAL avanzou neste tempo coa vontade de chegar a acordos entre os diferentes membros, unindo as diversas experiencias e coñecementos.

    O consenso sobre o contido do noso relatorio requiriu do noso esforzo debido á heteroxeneidade dos membros, pero finalmente o acordo foi total e enriqueceuse coas diversas opinións.

    Con esta filosofía de traballo organizamos este texto contando cunha primeira parte introductoria, na que describimos a realidade do contorno no que nos movemos e unha posterior presentación das diferentes propostas buscando ser en todo momento realistas, concretos e prácticos.

I.I. FEITOS OU FENÓMENOS QUE CARACTERIZAN O NOSO TEMPO

    Nos últimos anos estanse a producir unha serie de feitos de distinta índole, que caracterizan o noso tempo e que, dalgunha maneira, están configurando un novo panorama, un novo escenario que modifica cada vez máis a nosa forma de vida, cambiando de forma substancial o mundo laboral, social, familiar e educativo.

    A efectos deste relatorio, circunscribirémonos ó mundo do traballo e á súa incidencia na empresa, nos traballadores e nas relacións laborais.

    Os feitos ou fenómenos ós que nos estamos a referir son os seguintes, que se comentan, de maneira sucinta, por ser xa coñecidos de todos.

1) A globalización dos mercados

    Poderiamos definir a globalización como o proceso polo cal se atopan crecentemente integradas as economías do mundo, en particular a través do comercio (importacións e exportacións) e dos fluxos financeiros (investimentos directos, movementos de capital e activos financeiros, etc.), pero tamén a través de movementos de persoas (directivos e man de obra), e de coñecementos e tecnoloxía (novas tecnoloxías, novos métodos de xestión, información, etc.).

2) A liberalización da economía e a desregularización

Cada vez as economías dos distintos países son máis abertas e están suxeitas a menos trabas e a unha menor regulación.

    O proceso liberalizador é cada día máis amplo e a tendencia actual é a continuar, non só dentro de cada país, senón nas distintas superestructuras que agrupan a diferentes nacións (UE, Mercosur, etc.). Neste sentido pódese falar dunha apertura total para o movemento de capitais en todo o mundo: en principio, non existen limitacións en canto á orixe nin ó destino dos fluxos de diñeiro.

3) A Innovación

    A innovación, entendida como unha actitude que implica un proceso de cambio e mellora das realidades que nos rodean, que abrangue campos ou actividades tan diversas como a producción, os procesos de fabricación, a comercialización e a distribución, a estratexia empresarial e a propia organización, e mesmo pode afectar ás relacións entre organismos como as unións, os consorcios ou a alianza de calquera tipo.

4) A sociedade da información e do coñecemento, que dá lugar ó que poderiamos chamar “capital intelectual”

    Unha posible definición sería “aqueles activos intanxibles que xeran valor á empresa”. Estes activos son de distinta natureza:

- Humanos, tales como o liderado, a creatividade, o traballo en equipo, a experiencia, a competencia profesional, etc.

- Estructurais, entre os que se podería falar de bases de datos, información, cultura empresarial, etc.

- Relacionais, como a carteira de clientes, a lealdade da empresa cara ó cliente, a fidelización dos clientes, as relacións cos provedores, as relacións coa competencia, etc.

    O capital intelectual constitúe unha forza motora do progreso. Ata o século XIX se podería dicir nunha economía predominantemente agrícola, que o que dominaba o mundo era o posuidor das terras. A partir da revolución industrial do século XIX, o que mandaba era o dono do capital.

    Pero hoxe en día, cremos que existe un certo consenso en que máis importante que o diñeiro, é o que ten o “coñecemento”, o saber facer, o que sabe como utilizar a capacidade das persoas para achegar valor á organización.

5) Novas Tecnoloxías

    Baixo este título encóntranse todas aquelas actividades que se desenvolven ó redor da informática, a electrónica, as telecomunicacións, e, dunha forma especial, todo o referente a Internet.

Todo isto, dá lugar a:

a) Novas ferramentas que utilizan as empresas tradicionais, e encontran nas novas tecnoloxías, instrumentos apropiados para o mellor desenvolvemento dos seus negocios.

b) Novos negocios que só son posibles a través da rede de internet.

c) Comercio electrónico (e.comerce, e-bussines)

I.II CAMBIOS QUE ESTES FEITOS ORIXINAN NA SOCIEDADE ACTUAL

    Toda esta serie de fenómenos, coincidentes no tempo e no espacio, están producindo un importante cambio cuantitativo e cualitativo, no mundo empresarial, e mesmo nos hábitos de vida das persoas.

    A continuación intentaremos destacar algúns dos máis significativos destes cambios, dende o punto de vista do noso Relatorio.

1. Ampliación dos mercados: en teoría todo o mundo

2. Maior liberdade de intercambios tanto de tecnoloxías, coma de capitais ou persoas.

3. Os procesos de innovación constante en tódolos campos predispoñen a un tipo de relación entre as persoas máis aberto e máis positivo.

4. A forma de entender e aplicar o coñecemento por parte das persoas dentro da empresa supón un cambio profundo nesta.

5. O coñecemento constitúe a vantaxe diferencial competitiva dunha empresa.

6. As Novas Tecnoloxías producen innumerables cambios que podemos agrupar da seguinte forma:

a) Producto.

- Dá lugar a unha sofisticación dos productos xa existentes e á creación de novos productos.

- Simplifícanse os procesos de producción

b) Prezos.

- Abarata os custos

- Consegue unha maior rendibilidade

- Facilita a competencia e a concorrencia

- Facilita novas formas de financiamento

- Actualmente estanse perfeccionando tanto a seguridade das transaccións, coma a certificación das firmas e a preservación da intimidade.

c) Hábitos de compra que comportan hábitos de vida:

- Non son necesarios os desprazamentos para a compra, polo que desaparecen as distancias dos mercados.

- Non existen nin festas nin horarios: pódese comprar en calquera día e calquera momento.

- Máis transparencia e máis información sobre tódolos productos.

- Prodúcese un cambio na forma de publicidade.

- Pódense comparar os prezos de forma inmediata.

d) Traballo.

- Reducción do traballo burocrático e repetitivo, que pasa a se facer polas máquinas, co conseguinte tempo dispoñible para os empregados en traballos máis creativos.

- Cambios no tipo de emprego: desaparecerán uns e aparecerán outros.

- Facilidade para a implantación de horarios flexibles e de situación do traballo.

- Cambios nas relacións humanas.

e) Negocio

- Maior velocidade e rapidez nas operacións

- Ampliación enorme do mercado

- Diminución dos intermediarios (axencias de viaxe, oficinas bancarias, etc.)

- Nova valoración dos negocios (baseado en carteira de clientes, base de datos, expectativas de futuro, etc).

I.III. EVOLUCIÓN DO EMPREGO EN GALICIA: PERSPECTIVAS DE FUTURO

    O emprego é un dos elementos claves no nivel do benestar material dun país e, sobre todo, da situación persoal dos seus cidadáns.

    Estudiar a evolución do emprego en Galicia, é conseguir unha radiografía que nos achegará á situación real dos galegos e nos axudará a previr no futuro cal será a súa situación.

    Como resumo inicial podemos falar dunha valoración positiva do comportamento que tivo o emprego nos últimos cinco anos.

    Neste periodo o emprego nos sectores non primarios da economía galega creceu de maneira importante. Se no ano 1994 había 653.720 persoas ocupadas, no ano 1999, foron xa 783.200, a cifra máis alta da historia de Galicia. En cinco anos a industria, a construcción e os servicios crearon 130.000 empregos, o que significa un incremento do 20% acumulado e unha superación efectiva dos problemas económicos provocados polas reconversións dalgúns sectores básicos.

    Sen embargo é certo que o emprego global da economía galega a penas se incrementa nestes anos, cun crecemento de só 36.500 empregos novos. A razón desta aparente contradicción hai que buscala no comportamento do sector primario -especialmente a agricultura- que está sufrindo un intenso proceso de perda de ocupación. O forte dinamismo do resto de sectores non é suficiente para compensar a perda de case 100.000 postos de traballo no sector primario.

    En relación directa co anterior, tamén se ofrecen comportamentos diferenciados na situación profesional das persoas ocupadas. Nestes cinco anos, a ocupación aumenta de forma especialmente intensa nas situacións profesionais máis relacionadas cunha estructura económica moderna. 

    Concretamente o traballo asalariado aumentou en 130.000 persoas, isto é, un 25% en cinco anos e os empregos non asalariados, aínda tendo en conta cifras absolutas e relativas menores, incrementáronse un 10%.

    O aumento do nivel de ocupación ten a súa primeira causa no pulo do crecemento da economía galega, no ciclo alcista que se iniciou no ano 94 e que aínda continúa.

    A segunda razón hai que buscala no clima social no que se desenvolveu esta fase alcista da economía e, en especial, na estratexia de colaboración entre os poderes públicos, as empresas e os sindicatos; unha estratexia de colaboración, de diálogo social nos diferentes ámbitos de actuación, nas empresas, nos sectores económicos e os propios acordos xerais.

    Este é, sen dúbida, un punto de partida para as propostas de futuro: entender que o crecemento económico, o diálogo e o consenso social deben ser os piares sobre os que asenten as estratexias a favor do emprego.

    Sen embargo tamén hai que recoñecer que anque existe un camiño xa percorrido, aínda non é suficiente:

• En primeiro lugar porque existe aínda unha taxa de paro preocupante e, mesmo, colectivos con maiores dificultades de acceso ó emprego onde a situación segue a ser crítica: sendo o dato global de paro dun 16% (segundo EPA), a taxa de paro de mulleres é dun 23%.

 • En segundo lugar porque se xerou unha segmentación preocupante do mercado de traballo entre as persoas que teñen un contrato indefinido e aquelas que teñen un contrato temporal.

    Nas páxinas que seguen preséntanse propostas concretas de actuación para que Galicia consiga no 2010 unha situación de maior desenvolvemento económico e benestar social.